Minh Hạnh: (PV [Tin Tức- Phóng sự]; Trưởng Ban Pháp chế HHCN TP. Đồng Nai).
(Bài viết mang tính chất tuyên truyền, phổ biến pháp luật, giáo dục, răn đe hành vi sử dụng chất cấm trong chăn nuôi, hướng tới một chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, minh bạch.)
Thời gian gần đây, dư luận cả nước không khỏi rúng động trước những đợt tiêu hủy heo quy mô lớn tại “thủ phủ chăn nuôi” Đồng Nai. Đằng sau những con số hàng nghìn con heo bị tạm giữ, hàng trăm con bị “xóa sổ” trong các hố chôn không chỉ là câu chuyện thiệt hại kinh tế của người nông dân, mà còn là hồi chuông cảnh báo đắt giá về đạo đức kinh doanh và sự nghiêm minh của pháp luật. Ban Pháp chế HHCN Đồng Nai thực hiện phóng sự này nhằm phân tích cặn kẽ các quy định pháp lý, giúp người chăn nuôi hiểu rõ ranh giới giữa sự tuân thủ và vi phạm, đồng thời hướng dẫn bà con hiểu đúng pháp luật để bảo vệ sinh kế và sức khỏe cộng đồng.
1. Cơn lốc “vỗ béo” bằng chất cấm và cái giá đắt đỏ của sự liều lĩnh
Vụ việc bắt đầu từ một đợt kiểm tra liên tỉnh cuối tháng 7/2026, mở ra cuộc truy quét diện rộng chưa từng có. Ngày 26/7, lực lượng chức năng phát hiện hai xe tải vận chuyển 201 con heo từ Đồng Nai vào một cơ sở giết mổ tại TP.HCM. Dù có giấy chứng nhận kiểm dịch đầy đủ, kết quả kiểm tra nhanh lại cho thấy toàn bộ 201 con đều dương tính với Salbutamol.
Ngay lập tức, cơ quan chức năng tỉnh Đồng Nai đã tổ chức truy xuất nguồn gốc, mở rộng kiểm tra các điểm thu gom, trung chuyển và các trại nuôi heo “vỗ béo”. Từ ngày 28/7 đến 4/8, một cơ sở thu gom và sáu trại chăn nuôi tại phường Trị An, phường Dầu Giây và xã Hưng Thịnh bị phát hiện có heo dương tính với Salbutamol, buộc lực lượng chức năng phải tạm giữ hơn 4.100 con để xác minh, xử lý.
Salbutamol là một chất thuộc nhóm Beta-agonist. Trong chăn nuôi, đây là hóa chất cấm có tác dụng kích thích tăng trọng, tạo nạc siêu tốc. Một số cơ sở thu mua heo đạt trọng lượng khoảng 90-100kg/con, sau đó đưa về nuôi thúc trong thời gian ngắn bằng chất cấm để đẩy nhanh tỷ lệ nạc trước khi xuất bán kiếm lời. Hành vi này không chỉ vi phạm nghiêm trọng pháp luật mà còn đầu độc trực tiếp sức khỏe người tiêu dùng, gây ra những nguy cơ khôn lường cho xã hội.
Hậu quả của sự hám lợi trước mắt đã hiện hữu bằng những con số đau lòng. Ngày 12/8/2026, cơ quan chức năng đã tổ chức tiêu hủy gần 300 con heo tại phường Dầu Giây. Tiếp đó, ngày 22/8/2026, Chi cục Chăn nuôi và Thủy sản phối hợp cùng UBND xã Hưng Thịnh tiếp tục tổ chức tiêu hủy toàn bộ 1.235 con heo nhiễm Salbutamol tại hai trang trại khác. Những hố chôn sâu hoắm chôn vùi hàng tỷ đồng tài sản là cái giá quá đắt đỏ cho sự liều lĩnh, coi thường pháp luật.
2. “Cánh cửa pháp lý” của Nghị định 211/2026/NĐ-CP: Nuôi giữ đào thải hay tiêu hủy?
Trước những thông tin dồn dập về các vụ tiêu hủy heo, không ít người chăn nuôi rơi vào trạng thái hoang mang, thậm chí có những cách hiểu cực đoan: hoặc cho rằng “dính chất cấm là vẫn cố bán tháo được”, hoặc lo sợ cứ “dính chất cấm là Nhà nước luôn phải tiêu hủy ngay lập tức”.
Để người dân hiểu cặn kẽ, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với các chuyên gia pháp lý về Nghị định số 211/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 16/6/2026 và chính thức có hiệu lực từ ngày 5/8/2026, thay thế Nghị định 14/2021/NĐ-CP. Đây là văn bản pháp lý tối quan trọng điều chỉnh các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực chăn nuôi.
Điểm m khoản 3 Điều 4 Nghị định 211/2026/NĐ-CP quy định rất rõ biện pháp khắc phục hậu quả:
“Buộc cơ sở chăn nuôi tiếp tục nuôi giữ vật nuôi đã sử dụng hóa chất, sản phẩm sinh học, vi sinh vật cấm sử dụng trong thức ăn chăn nuôi đến khi kiểm tra không còn tồn dư… mới được phép xuất bán hoặc giết mổ.”
Như vậy, pháp luật luôn mở ra một cánh cửa sinh kế cho người chăn nuôi. Việc phát hiện chất cấm không đồng nghĩa với việc mặc nhiên tiêu hủy toàn bộ đàn heo ngay lập tức. Người chăn nuôi được tạo điều kiện để nuôi giữ, áp dụng các biện pháp kỹ thuật để đào thải tồn dư hóa chất cấm ra khỏi cơ thể vật nuôi.
Vậy khi nào đàn heo buộc phải tiêu hủy? Câu trả lời nằm tại khoản 6 Điều 22 Nghị định 211/2026/NĐ-CP. Biện pháp buộc tiêu hủy vật nuôi chỉ được áp dụng khi thuộc một trong hai trường hợp sau:
1. Cơ sở chăn nuôi không thể nuôi giữ đàn vật nuôi đến khi kiểm tra không còn tồn dư chất cấm.
2. Cơ sở tái phạm hành vi sử dụng hóa chất, sản phẩm sinh học, vi sinh vật cấm trong chăn nuôi.
Đặc biệt, người dân cần phân biệt rõ giữa tiêu hủy do chất cấm và tiêu hủy do dịch bệnh. Tiêu hủy do dịch bệnh (như dịch tả heo châu Phi – DTHCP) có mục đích khoanh vùng, ngăn chặn lây lan dịch. Trong 6 tháng đầu năm 2026, dịch tả heo châu Phi đã bùng phát mạnh tại Đồng Nai với 42 ổ dịch tại 59 hộ chăn nuôi và 2 trang trại, buộc phải tiêu hủy 13.532 con heo bệnh, chết.
Trong trường hợp “hai trong một” như vụ việc tại Dầu Giây (đàn heo 715 con vừa có kết quả dương tính Salbutamol, vừa ghi nhận heo mắc DTHCP), cơ quan chức năng phải xử lý song song hai nguy cơ pháp lý và thú y khác nhau. Quyết định xử lý phải thể hiện rõ ràng và minh bạch căn cứ nào dẫn đến biện pháp nào, con nào tiêu hủy vì dịch bệnh, con nào tiêu hủy vì chất cấm hoặc không thể nuôi giữ.
3. Từ xử phạt hành chính đến nguy cơ trách nhiệm hình sự – Lời cảnh tỉnh đanh thép
Nhiều hộ chăn nuôi vẫn giữ tư duy chủ quan, cho rằng nếu bị phát hiện sử dụng chất cấm thì cùng lắm chỉ bị xử phạt hành chính rồi nuôi tiếp. Đây là một quan niệm sai lầm cực kỳ nguy hiểm.
Ngày 11/8/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai đã chính thức chuyển hồ sơ của 3 hộ chăn nuôi sử dụng chất cấm Salbutamol sang Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Đồng Nai để xem xét trách nhiệm hình sự. Trong đó có những cơ sở chăn nuôi quy mô lớn như một trại tại phường Dầu Giây có 490/715 con có định lượng vượt ngưỡng và một trại khác có tới 1.067 con heo có kết quả định lượng Salbutamol vượt ngưỡng cho phép.
Các vụ việc này hiện đang được xem xét dưới góc độ Điều 317 Bộ luật Hình sự về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Luật định rõ, việc sử dụng hóa chất, chất cấm trong chăn nuôi làm phát sinh dư lượng vượt ngưỡng cho phép trong sản phẩm hoàn toàn có thể dẫn đến hình phạt tù nghiêm khắc đối với chủ cơ sở chăn nuôi khi đủ các yếu tố cấu thành tội phạm.
Bên cạnh hành vi sử dụng chất cấm, các cơ quan chức năng còn phát hiện một lỗi vi phạm phổ biến nhưng thường bị người dân coi nhẹ: Không thực hiện kê khai hoạt động chăn nuôi.
Luật Chăn nuôi nghiêm cấm hành vi gian dối trong kê khai hoạt động chăn nuôi nhằm trục lợi; Nghị định 211/2026/NĐ-CP cũng áp dụng chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với hành vi không kê khai chăn nuôi theo quy mô và loại hình tương ứng. Khi xảy ra sự cố hay dịch bệnh, chính việc thiếu kê khai, thiếu hồ sơ lưu trữ sẽ khiến người chăn nuôi mất đi “lá chắn pháp lý”, không thể chứng minh nguồn gốc con giống, nguồn thức ăn và quá trình chăn nuôi của mình, dẫn tới việc bị xử lý nặng hơn và không được hưởng các chính sách hỗ trợ.
4. “Bộ nguyên tắc vàng” để người chăn nuôi thượng tôn pháp luật
Để tránh rơi vào cảnh “tiền mất tật mang”, đối diện với nguy cơ phá sản và vòng lao lý, người chăn nuôi cần hiểu cặn kẽ và áp dụng triệt để bộ 5 nguyên tắc thực tế dưới đây:
· Một – Tuyệt đối không sử dụng chất cấm: Luật Chăn nuôi không xây dựng cơ chế “được sử dụng dưới một lượng nhất định”. Mọi hành vi sử dụng chất cấm trong chăn nuôi dưới bất kỳ hình thức nào, dù là “dùng thử”, “dùng một ít” hay “vỗ béo vài ngày trước khi bán” đều bị nghiêm cấm tuyệt đối.
· Hai – Kiểm soát nghiêm ngặt nguồn thức ăn: Không mua các loại thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu hoặc chất bổ sung không rõ nguồn gốc xuất xứ. Hãy cảnh giác trước các lời mời chào về những loại cám giúp heo “nở mông, vai, tạo nạc nhanh” trôi nổi trên thị trường.
· Ba – Lập và lưu trữ hồ sơ chăn nuôi đầy đủ: Ghi chép và lưu giữ hóa đơn, chứng từ về con giống, thức ăn, thuốc thú y, vaccine và quá trình nuôi dưỡng. Đây chính là cơ sở để thực hiện truy xuất nguồn gốc khi cơ quan chức năng kiểm tra, đồng thời là bằng chứng chứng minh sự trong sạch của trang trại trước pháp luật.
· Bốn – Chấp hành quyết định tạm giữ của cơ quan chức năng: Khi cơ quan chuyên môn kiểm tra và tạm giữ đàn heo vì nghi nhiễm chất cấm, chủ cơ sở tuyệt đối không được tự ý tẩu tán, bán tháo hoặc vận chuyển heo ra khỏi khu vực quản lý. Việc tự ý đưa heo vi phạm ra thị trường sẽ làm phát sinh thêm hành vi vi phạm hành chính mới, thậm chí cấu thành tội phạm hình sự.
· Năm – Hiểu đúng quyền lợi pháp lý về kết quả xét nghiệm: Người chăn nuôi có quyền yêu cầu cơ quan chức năng cung cấp thông tin rõ ràng về phương pháp lấy mẫu, xét nghiệm sàng lọc (dương tính/âm tính) và kết quả định lượng tồn dư cụ thể vượt ngưỡng bao nhiêu ppb làm căn cứ ra quyết định xử lý.
Lời kết: Đằng sau những hố chôn heo là bài học về pháp quyền
Những con số hàng trăm, hàng nghìn con heo bị tạm giữ và tiêu hủy tại Đồng Nai thời gian qua có thể gây sốc cho dư luận. Nhưng giá trị lớn nhất từ những bài học đắt giá này không nằm ở các con số thiệt hại, mà nằm ở sự chuyển biến sâu sắc trong nhận thức của toàn xã hội.
Chất cấm không phải là một “mẹo làm giàu” hay “công nghệ vỗ béo”. Đó là hành vi hủy hoại giống nòi, tàn phá sức khỏe của người tiêu dùng và hủy hoại sinh kế của chính người chăn nuôi. Đồng thời, từ góc độ quản lý nhà nước, việc xử lý nghiêm minh các vi phạm chăn nuôi phải được thực hiện trên tinh thần thượng tôn pháp luật, đúng căn cứ, đúng trình tự pháp lý.
Mỗi quyết định buộc tiêu hủy phải dựa trên những phiếu xét nghiệm định lượng chuẩn xác và căn cứ pháp luật vững chắc của Nghị định 211/2026/NĐ-CP. Sự minh bạch này không nhằm để “bao che cho người vi phạm”, mà chính là thước đo để bảo vệ những người chăn nuôi chân chính, bảo vệ người tiêu dùng và xây dựng một nền nông nghiệp Việt Nam văn minh, an toàn từ chuồng nuôi đến bàn ăn.
(Mọi thông tin xin liên hệ mục hỏi đáp trên trang Website của HHCN TP. ĐỒNG NAI hoặc trực tiếp trên các nền tảng Youtbe, TikTok, Zalo, Email, Facebook KÊNH “phapluattattantat”. Cảm ơn.!./.)
